بررسی «اشعار بومی سور و سرور در استان سمنان» – خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان

به گزارش خبرگزاری مهر، این نشست به همت مرکز علمی «شعر فرهنگ عامه» و با همکاری معاونت اجتماعی و فرهنگی دانشگاه شیراز، انجمن ترویج زبان و ادب فارسی (واحد فارس) برگزار شد. معاونت فرهنگی و علوم انسانی و مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز با حضور جمعی از علاقه مندان و پژوهشگران ادبیات به صورت مجازی برگزار شده است.

سید حسین طباطبایی عضو هیئت علمی دانشگاه سمنان و پژوهشگر فرهنگ عامه سخنران و غلامرضا کافی عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز به دبیری این نشست را بر عهده داشتند.

طباطبایی در ابتدای این نشست توضیحات مقدماتی در خصوص وزن و ویژگی های موسیقی ارائه کرد و گفت: بعد موسیقی در آوازهای محلی از فردیت و عزم قابل توجهی برخوردار است. ترانه های محلی و فولکلور پیوندی ناگسستنی با موسیقی دارند.

وی ادامه داد: موسیقی محلی و همچنین آواهای بومی از دو جنبه مورد بررسی محققان قرار گرفته است: یکی هنر و دیگری علم. برخی ظهور موسیقی فولکلور را پاسخی به نیازهای فردی و اجتماعی زمانه و شرایط اجتماعی و اقلیمی می دانند. به همین دلیل مشاهده می شود که بیشتر آهنگ های ادبیات عامه پسند متاثر و الهام گرفته از بافت جغرافیایی و زندگی اجتماعی گویندگانی است که از این ترانه ها استفاده می کنند.

وی پس از بحث در مورد نام موسیقی به بررسی گونه شناسی آوازهای سور و سرور در استان سمنان پرداخت و ترانه های بومی سمنانی را از نظر محتوا و موضوع به پنج دسته و نوع اول هدا تقسیم کرد. [لالایی] آواز خواند و گفت: در هذا سه بعد قابل تشخیص است که ترکیب آنها هارمونی بسیار زیبایی ایجاد می کند. بعد اول بعد شعری است که وزن و قافیه آن را در مضامین آشکار می کند. بعد دوم، جنبه آهنگین و آهنگین هدا است، یعنی مادر با نیروی درونی و نیروی ذاتی خود جان تازه ای در پیکر بی جان شعر می دمد. و بالاخره بعد سوم، بعد نمایشی است که شامل یک سری حرکات منظم و حرکات گهواره ای می شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه سمنان ادامه داد: موضوعات اصلی نگرانی از دوری پدر، آرزوی خوشبختی و خوشبختی فرزند، شکایت از شرایط سخت اقتصادی و اجتماعی، شاکی آزار و اذیت و بی توجهی مادرشوهر و خواهر شوهر.

وی در ادامه به شرح گونه دوم یعنی رباعی می پردازد [رِوایی، رُوایی، «رَوایی» (دامغان)] ارائه و تشریح: در اصطلاح عامیانه، اینها نوعی سرودهای شفاهی بومی است که در اکثر نقاط استان سمنان در این مراسم خوانده می شود. متن رباعی مشتمل بر اشعار حماسی و استکباری است که معمولاً در وزن رباعی سروده می شود و اغلب در مجالس عروسی به منظور برشمردن شکوه های قومی و قبیله ای یا بیان زیبایی و نام گذاری عروس و داماد به کار می رود.

به سمرقند رفتم و شکر آوردم / به هرات رفتم و سیب دو رنگ آوردم
من هم وزن زمین و آسمان را خوردم / چنین ازدواجی کردم

وی افزود: نوع سوم «کلگی» [Kallegi] آهنگی است محلی با اشعار عاشقانه تضمین دوری و جدایی که به صورت بیت و با لحنی حزن انگیز است. [و غالبا در مقام دشتی یا شور]، با همراهی نی می خوانند. همتای این ترانه ها در خراسان «کله فریاد» است که استاد محسن میهن دوست کتابی با همین عنوان دارد. چوپانان و نگهبانان علاقه خاصی به این نوع آهنگ دارند. اکثر اشعار شبانی به این ترتیب طبقه بندی می شوند.

عصر بود در را بستم / پشت در تنها نشسته بودم
پلنگ در کوه و آهو در بیابان / همه جفت شدند و من تنها نشستم

طباطبایی قسم چهارم را بیان کرد و گفت: خدایا. [ollāh] نام رایج اشعار رباعی یا رباعی است که در جشن عروسی و جشن ها برای سلامتی عروس یا داماد خوانده می شود.
هر که قصد گفتن «الله» را داشته باشد، شعرش را با کلمه «الله» می خواند. شنوندگان پس از اتمام هر آیه با تلفظ عبارت «باریکلا[bārikkellā]آنها در مجموع از گوینده خدا را شکر می کنند و سخنان او را تصدیق می کنند. در برخی از روستاهای دامغان نیز همین سنت به نام «الله خانی» وجود دارد.

وی در پایان به توضیح مختصری درباره گونه پنجم پرداخت و ادامه داد: سرو پنجمین گونه است. این واژه در اوستا به صورت sru آمده و به معنای: آواز خواندن و سرودن است. این اصطلاح شامل اشعار موزون است که توسط دو گروه از مردم اجرا می شود، در حالی که برخی ازدواج ها به صورت گروهی و هماهنگ انجام می شود.
این پژوهشگر بومی اشعار سمنانی را از زوایای مختلف از جمله زیبایی شناسی بلاغی، آزادی عمل عاشق و معشوق، نقش محوری زن مهم و قابل توجه دانست.

یکی از پروژه های مرکز علمی «شعر پژوهی فرهنگ عامه» دانشگاه شیراز، تالیف، تالیف و انتشار مجموعه کتاب هایی است که اشعار توصیفی بومی مناطق مختلف ایران را در بر می گیرد.

این مجموعه که با همکاری پژوهشگران فولکلور از سراسر کشور انجام می شود، در هر یک از کتاب های این مجموعه، آوازهای بومی یک منطقه یا استان توصیف، طبقه بندی و گونه شناسی شده است.