بی اعتنایی علما به زندگی حاج میرزا آقا امامی – خبرگزاری مهر

خبرگزاری مهر _ گروه فرهنگ و ادب: شصت و هفت سال پیش در 25 آذر 1334 یکی از کارآمدترین هنرمندان تجسمی معاصر ایران درگذشت. حاج محمد مهدی امامی معروف به حاج میرزا آقا امامی یکی از مهمترین هنرمندان هنرهای سنتی ایران (نقاشی و سوخت) در 100 سال گذشته است. او دوباره با سنت نگارگری ایران ارتباط برقرار کرد و بدین ترتیب شاگردان زیادی تربیت کرد که یکی از استادان استثنایی نقاشی محمود فرشچیان از جمله آنها بود.

حاج میرزا آقا که در سال 1260 وارد عرصه شعر شد، در شاخه های مختلف نقاشی و همچنین در ساخت جلد و تابلو فعالیت داشت. او احیاگر هنر رنگ روغن از دوره صفویه است و با آثاری ماندگار در عرصه نقاشی نیز به عنوان چهره ای درخشان شناخته می شود. متأسفانه نسل جدید ایرانیان آشنایی چندانی با این هنرمند برجسته و تأثیرگذار ندارند و این دلیلی جز بی توجهی محققین و مورخان هنر به این شخصیت گرانقدر و تأثیرگذار ندارد که روزگاری آثارش خریداران زیادی از آفریقا تا اروپا داشت. .

یکی از معدود پژوهش های انجام شده درباره میرزا آقا امامی کتاب «زندگی و آثار هنری حاج میرزا آقا امامی» نوشته مهدی وفامهر است که در سال 1392 در 304 صفحه توسط انتشارات حوزه هنری اصفهان و در کتاب بیستم منتشر شده است. جایزه فصل، عنوان اثر برگزیده به وی اعطا شد.

کتاب دارای چندین مقدمه است که یکی از آنها نوشته محمود فرشچیان است که همان طور که گفته شد چند روزی را در کنار این استاد برجسته نقاشی و سوخت هنر شاگردی کرده بود. مقدمه دیگری بر کتاب توسط محمدعلی کریم زاده تبریزی نوشته شده است. در این مقدمه به معرفی مختصر حاج میرزا آقا و روش تحقیق مهدی و فامهار پرداخته شده است.

نویسنده در بخش ضمائم کتاب با برخی از بزرگان هنر معاصر از جمله فرشچیان، مرحوم ادیب برومند، مهدی ابراهیمیان و دختر حاج میرزا آقا، یعنی زینت السادات امامی که از هنرمندان برجسته نیز می باشد، گفتگو کرده است. ، بر حاج میرزا که مکمل جالب و مناسبی است برای محتوای کتاب است. این مصاحبه ها توانست زوایای جدیدی از زندگی حاج میرزا آقا بگشاید.

اما فصل اول کتاب به شرح حال حاج میرزا آقا امامی اختصاص دارد. نگارنده ابتدا به معرفی خانواده امامی پرداخته و سپس به ذکر زندگی نامه پدر و مادر حاج میرزا آقا امامی می پردازد. نحوه آشنایی حاج میرزا آقا با هنر و شاگردی، روش کار، شاگردان، تحولات سیاسی اجتماعی و بازار هنر در زمان حیات حاج میرزا آقا، آتلیه حاج میرزا در اصفهان و… از دیگر موضوعات فصل اول کتاب است.

فصل دوم کتاب که به معرفی آثار این هنرمند اختصاص دارد، بی شک فصلی درخشان در میان کتاب های زندگی نامه به شمار می رود. البته این فصل به معرفی آثار خلاصه نمی شود و وفامهار هر جا که صلاح بداند به جنبه های تاریخی و فنی برخی از شیوه های هنری که حاج میرزا آقا صلاح بداند پرداخته است. به عنوان مثال در صفحه 81 کتاب با موضوع تعریف هنر سوخت به روش های مختلف این هنر در طول تاریخ و همچنین در صفحه 83 در مورد تاریخچه درس پرداخته شده است. صحافی و جلد چرمی، به عنوان یکی از جاهایی که این هنر سوختی در آن پدیدار شد، در زمره جلدسازی بود.

از طرفی کتاب یک کتاب آموزشی نیز محسوب می شود، زیرا نویسنده به عنوان مثال در صفحه 91 کتاب توضیح کاملی در مورد نحوه ساخت تابلوی سوخت آموزش داده است. با این توضیح می توان گفت که نویسنده سعی کرده در ثبت این سبک هنری نقش داشته باشد و می دانیم که هیچ منبع آموزشی هنر سوختی در بازار هنر ایران وجود ندارد.

نویسنده در فصل سوم به تحلیل آثار حاج میرزا آقا امامی پرداخته است. این بخش برای علاقه مندان به فلسفه هنر اسلامی، به ویژه علاقه مندان به حکمت هنر معاصر و تحلیل شناختی نقاشی ها، فصل جالبی خواهد بود. وی در این بخش به بیان داستان های نقاشی حاج میرزا آقا می پردازد و در مواردی به تحلیل آثار روایی نیز می پردازد. در کتاب‌های مشابه دیگری نیز به شرح نقاشی‌ها اشاره شده است، اما نکته مهم این است که نویسنده این کتاب به انواع سلاح‌ها و علوم مدرن مانند نشانه‌شناسی، روایت‌شناسی و غیره مجهز است.

نویسنده در بخش ضمایم کتاب، انواع امضاهایی را که حاج میرزا آقا امامی در دوره های مختلف هنری خود بر آثار خود گذاشته اند، آورده و تحلیل کرده است. لازم به ذکر است در زمان حیات این هنرمند عده ای از شاگردان وی و حتی پسر خود وی امضای استاد را جعل کرده و بر روی آثار بی ارزش قرار دادند و همین موضوع باعث ایجاد جنجال های فراوانی در بین دوستداران هنر و مشتریان این هنر شد. آثار این هنرمند در اروپا و برخی کشورهای عربی. چون مصر با آوردن این امضاهای اصلی، روشی را برای شناخت آثار اصلی این هنرمند به مردم نشان می دهد.

در این کتاب بیشتر تصاویر آثار حاج میرزا آقا در معرض دید عموم قرار گرفته است و علیرغم اینکه آثار این هنرمند برجسته در ایران و سراسر جهان پراکنده است، این موضوع نشان از سختی کار دارد. پژوهشگر بیشتر و بیشتر می شود. از این رو کتاب کتابی کامل و کافی برای آشنایی عموم به ویژه دانشجویان رشته هایی مانند هنرهای تجسمی و پژوهش های هنری با این هنرمند برجسته کشورمان است که متأسفانه در دنیا در خارج از کشور بسیار شناخته شده است. از داخل و مخاطب برای درک کامل حاج میرزا آقا امامی کافی است کتاب را یک بار از روی جلد تا جلد بخوانید.

همچنین دقت و سختگیری نویسنده در روند چاپ کتاب قابل حدس زدن است، زیرا کتاب چاپ مناسب و طرح جلد جذابی دارد و مخاطب حتی در هنگام ویرایش یا تایپوگرافی با خطا در آن مواجه نخواهد شد. فرآیند خواندن .

نویسنده برای نگارش این کتاب به جز جست و جوهای فراوان برای دیدن تمامی آثار هنرمند و آوردن تصاویری از آثار این کتاب به بیش از 100 منبع فارسی و لاتین مراجعه کرده است. اهمیت حاج میرزا آقا امامی در هنر معاصر ایران بسیار بالاست و به همین دلیل لازم است علما و مورخان هنر به زندگی و آثار ایشان توجه بیشتری داشته باشند و کتاب و تحقیق نباید مورد توجه قرار گیرد. کافی باشد